అధ్యాయం – 2 : భాష – సమాజం – సాహిత్య ప్రక్రియలు
భాష – నిర్వచనం
‘భాష’ అనే పదం ‘భాష్’ అనే సంస్కృత ధాతువు నుండి ఏర్పడింది. భావగ్రహణానికి, భావవ్యక్తీకరణకు తోడ్పడే సాధనమే భాష. భాషకు మూలం ధ్వని అయితే, భాషకు ప్రాణం భావం. నాణానికి బొమ్మ, బొరుసు ఎలా ఉంటాయో, భాషకు భావం కూడా అలాంటిదే.
ప్రముఖుల నిర్వచనాలు
1. ఎడ్వర్డ్ సఫైర్
భావ వినిమయంలో మనుషులు తమ భావాలను, ఉద్వేగాలను, కోరికలను సంకేతాల ద్వారా వ్యక్తం చేయడానికి రూపొందించుకున్న సాధనం భాష.
2. ఎమ్మన్ బాక్
అనంతమైన వాక్యాల సముదాయమే భాష. ఆయన దృష్టిలో వాక్యం ప్రధాన అంశం.
3. స్టర్ట్వర్ట్
యాదృచ్ఛిక నిర్మాణ సౌష్టవంతో మానవ సమాజంలో భావ వినిమయానికి, పరస్పర సహకారానికి, సంస్కృతి వ్యాప్తికి ఉపకరించే వాగ్రూప ధ్వని సంకేతాల సముదాయమే భాష.
4. సైమన్ పాటర్
మానవులు తమ అభిప్రాయాలను తెలియజేయడానికి ఉపయోగించే అర్థవంతమైన యాదృచ్ఛిక ధ్వనుల సమూహమే భాష.
5. హాకెట్
వివిధ భాషా అలవాట్లతో కూడిన సంక్లిష్ట వ్యవస్థే భాష.
6. వ్యాకరణకారులు
ప్రకృతి–ప్రత్యయ పదనిరూపణమే భాష.
7. నిఘంటుకారులు
పదాలు, వాటి అర్థాలు, అర్థవంతమైన పదాల సమూహమే భాష.
8. ఎస్.కె. వర్మ & ఎన్. కృష్ణస్వామి
ప్రత్యేక నియమాల ఆధారంగా నిర్మితమైన వాక్యాల సముదాయమే భాష.
9. రామచంద్ర వర్మ
మనస్సులోని భావాలను పదాలు, వాక్యాల ద్వారా ఇతరులకు తెలియజేసే సాధనమే భాష.
10. ఇజ్లర్
బుద్ధిజీవుల అనుభవాల అభివ్యక్తే భాష.
11. జాన్ పి. హ్యూగ్స్
ఒక వ్యక్తి తన ఆలోచనలను మరొక వ్యక్తికి వాగ్రూప సంకేతాల ద్వారా వ్యక్తం చేసే విధానమే భాష.
వివిధ వృత్తుల దృష్టిలో భాష ప్రయోజనం
భాషోపాధ్యాయుడు : బోధనకు ఉపయోగపడే సాధనం.
సాహితీవేత్త : కవితా సౌందర్యాన్ని ఆస్వాదించడానికి ఉపయోగపడే సాధనం.
మనస్తత్వ శాస్త్రజ్ఞుడు : మానవ ప్రవర్తనను అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపయోగపడే సాధనం.
మానవ శాస్త్రజ్ఞుడు : మానవ సంస్కృతిని అధ్యయనం చేయడానికి ఉపయోగపడే సాధనం.
మత ప్రచారకుడు : మత బోధనకు ఉపయోగపడే సాధనం.
చరిత్రకారుడు : శాసనాలు, రచనల ఆధారంగా చరిత్ర నిర్మాణానికి ఉపయోగపడే సాధనం.
వేదాంతి : తాత్త్విక చర్చలకు ఉపయోగపడే సాధనం.
సామాజిక శాస్త్రజ్ఞుడు : మానవ సంబంధాలను పెంపొందించే సాధనం.
సామాన్య మానవుడు : భావ వ్యక్తీకరణకు ఉపయోగపడే సాధనం.
భాషాశాస్త్రజ్ఞుడు : విషయ వివేచనకు ఉపకరించే సాధనం.
భాష స్వభావం – లక్షణాలు
భాష మొదట వాగ్రూపంలో ఏర్పడి, తరువాత లిఖిత రూపాన్ని పొందింది.
ప్రధాన లక్షణాలు
నిర్మాణ ద్వైవిద్యం (Duality of Structure)
పరిమిత ధ్వనులతో అసంఖ్యాక పదాలు, అనంత వాక్యాలు నిర్మించవచ్చు.ఉత్పాదకశక్తి (Productivity)
వ్యాకరణ నియమాల ఆధారంగా కొత్త వాక్యాలను నిర్మించే సామర్థ్యం.శబ్దార్థ సంబంధ కృత్రిమత
శబ్దానికి, అర్థానికి ఉన్న సంబంధం యాదృచ్ఛికం.వక్త–శ్రోత పాత్ర మార్పిడి
ప్రతి వ్యక్తి మాట్లాడగలడు, వినగలడు.ప్రత్యేకత (Specialization)
భాష తెలిసిన వారే సందేశాన్ని అర్థం చేసుకోగలరు.ప్రేరణ దూరత (Displacement)
భూత, భవిష్యత్, వర్తమాన విషయాలను చర్చించగల సామర్థ్యం.సాంస్కృతిక ప్రసరణ
భాష ఒక తరం నుండి మరొక తరానికి సంక్రమిస్తుంది.ఉద్దేశపూర్వక ఉచ్చారణ
మానవ భాషలో ఉద్దేశపూర్వకత ఉంటుంది.గతిశీలత
భాష నిరంతరం మారుతూ అభివృద్ధి చెందుతుంది.
ఫిర్త్ (Firth) భాషను “బహుముఖ వ్యవస్థ” (Multifaceted System)గా పేర్కొన్నాడు.
తెలుగు లిపి పరిణామక్రమం
ప్రతి భాషలో పదనిర్మాణం సాధారణంగా హల్లు–అచ్చు–హల్లు–అచ్చు (CVCV) పద్ధతిలో ఉంటుంది.
ఎక్కువ సేపు పలికే ధ్వనులు అచ్చులు (Vowels).
తక్కువ సేపు పలికే ధ్వనులు హల్లులు (Consonants).
ఉదాహరణలు
BADI – CVCV
TALUPU – CVCVCV
PALAKA – CVCVCV
తెలుగు లిపి వికాసం
‘నాగబు’ తెలుగు భాషకు సంబంధించిన తొలి పదంగా గుర్తించబడింది.
తెలుగు లిపి దక్షిణ బ్రాహ్మీ లిపి నుండి పరిణామం చెందింది.
శాతవాహనులు ప్రాకృత భాషలో శాసనాలు వేయించారు.
శాలంకాయనులు బ్రాహ్మీ లిపిలో మార్పులు చేశారు.
విష్ణుకుండినుల కాలంలో ‘ఱ’ అక్షరం వినియోగంలో ఉంది.
కాకతీయుల కాలంలో తెలుగు లిపి సంపూర్ణ రూపాన్ని సంతరించుకుంది.
ఎర్రగుడిపాడు శాసనం తొలి తెలుగు శాసనంగా భావించబడుతుంది.
నన్నయ కాలంలో తెలుగు–కన్నడ లిపులు కలిసి ఉండేవి.
తరువాత తెలుగు లిపి ప్రత్యేక రూపాన్ని పొందింది.
సి.పి. బ్రౌన్ కొన్ని ఉచ్చారణ గుర్తులను ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చాడు.
భాష ప్రయోజనం – భావ వినిమయం
భాష యొక్క ప్రధాన ప్రయోజనం భావ వినిమయం.
రెండు ప్రధాన విభాగాలు
అభివ్యక్తి (Expression)
భాషణం
లేఖనం
గ్రహణం (Reception)
శ్రవణం
పఠనం
అక్షరాస్యత
పూర్వం చదవడం, రాయడం, లెక్కించడం (3Rs) అక్షరాస్యతగా భావించేవారు.
యునెస్కో ప్రకారం:
గుర్తించడం, అర్థం చేసుకోవడం, సృష్టించడం, సమాచార మార్పిడి, లెక్కించడం వంటి సామర్థ్యాల సమాహారమే అక్షరాస్యత.
సంకేతికం (Coding)
అభిప్రాయాలను అక్షర రూపంలో వ్యక్తపరచడం.
విసంకేతికం (Decoding)
అక్షర రూపాలను చూసి వాటి భావాన్ని గ్రహించడం.
బహుళ అక్షరాస్యతలు
సంఖ్యాత్మక / గణిత అక్షరాస్యత
ఆర్థిక అక్షరాస్యత
కంప్యూటర్ అక్షరాస్యత
దృశ్య అక్షరాస్యత (Visual Literacy)
సమాచార అక్షరాస్యత
పాఠాల రకాలు
1. కథనాత్మక పాఠం (Narrative Text)
కథలు, పురాణాలు, సాహస గాథలు.
2. వర్ణనాత్మక పాఠం (Descriptive Text)
వస్తువులు, వ్యక్తులు, ప్రకృతి వర్ణనలు.
3. వివరణాత్మక పాఠం (Expository Text)
వాస్తవాలను, సమాచారాన్ని వివరిస్తుంది.
4. వాదనాత్మక పాఠం (Argumentative Text)
ఒక అంశంపై వాదనలు, ఆధారాలు, నిర్ణయాలను అందిస్తుంది.
ఈ రూపం TET, DSC, TRT, SGT, తెలుగు పండిట్ పరీక్షలకు ఉపయోగపడేలా సవరించబడింది.
